Ογκολογία

Ένας διαδικτυακός τόπος για την ογκολογία

Χημειοθεραπεία και γεύση

Τι είναι οι γεύσεις;


Υπάρχουν συνολικά 4 κύριες γεύση: το γλυκό, το ξινό, το πικρό και το αλμυρό. Η αίσθηση της γεύσης εντοπίζεται στη γλώσσα. Εκεί, υπάρχουν ειδικοί «αισθητήρες» οι οποίοι ενεργοποιούνται καθώς μασάμε την τροφή μας και αυτή αναμειγνύεται με το σάλιο. Οι αισθητήρες της γλώσσας στέλνουν, στη συνέχεια, μηνύματα προς τον εγκέφαλο σχετικά με το τι γεύση έχει το φαγητό που τρώμε. Ο εγκέφαλος επεξεργάζεται αυτές τις πληροφορίες και αναγνωρίζει τις διαφορετικές γεύσεις.

Ποια είναι τα αίτια αλλαγής της γεύσης;


Οι αλλαγές στη γεύση είναι συχνές κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας. Μερικοί ασθενείς περιγράφουν «μεταλλική» ή «χημική» γεύση. Ο ακριβής λόγος που συμβαίνει αυτό, δεν είναι απόλυτα γνωστός, αν και -εύλογα- θεωρείται πως προέρχεται από καταστροφή των αισθητήριων κυττάρων της γεύσης που βρίσκονται μέσα στη στοματική κοιλότητα και τα οποία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στη χημειοθεραπεία. Η αλλαγή στη γεύση μπορεί να οδηγήσει σε απώθηση λήψης τροφής, απώλεια της όρεξης και κατά συνέπεια απώλεια βάρους, γι’ αυτό και πρέπει να ενημερώσετε το γιατρό σας αν παρουσιάζετε τέτοια συμπτώματα. Χημειοθεραπευτικά φάρμακα που συχνά προκαλούν αλλαγές στη γεύση είναι η σισπλατίνη, η κυκλοφωσφαμίδη, η δοξορουβικίνη, η 5-φθοριο-ουρακίλη, η πακλιταξέλη και η βινκριστίνη. Οι αλλαγές στη γεύση που προκαλούνται από τη χημειοθεραπεία συνήθως σταματάνε 3 έως 4 εβδομάδες μετά το τέλος της θεραπείας.

Εκτός όμως από τη χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία στην περιοχή της κεφαλής-τραχήλου μπορεί να προκαλέσει βλάβη στους υποδοχείς της γεύσης και στους σιελογόνους αδένες ή ακόμα και στην αίσθηση της όσφρησης (αναλόγως σε ποια περιοχή ακτινοβολείται κάποιος/α). Επειδή η όσφρηση είναι στενά συνδεδεμένη με τη γεύση, αλλαγές στη μία μπορεί να επηρεάσουν και την άλλη. Η βελτίωση της γεύσης μετά από ακτινοθεραπεία επέρχεται συνήθως 3 εβδομάδες έως 2 μήνες μετά το πέρας της θεραπείας, ενώ η βελτίωση μπορεί να συνεχίζεται μέχρι και ένα έτος.

Άλλοι παράγοντες που μπορούν να συμμετέχουν στις αλλαγές της γεύσης είναι οι χειρουργικές επεμβάσεις στην περιοχή του στόματος, ο τραυματισμός των νεύρων, η χρήση αντιβιοτικών, κλπ.

Τι μπορώ να κάνω για να βελτιώσω την αίσθηση της γεύσης μου;


Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει κάποια ειδική θεραπευτική αγωγή για την αντιμετώπιση της δυσγευσίας από τη χημειοθεραπεία (τουλάχιστον κατά το χρόνο γραφής του άρθρου). Ωστόσο, υπάρχουν μερικές πρακτικές-εμπειρικές συμβουλές που ίσως σας βοηθήσουν να βελτιώσετε την αίσθηση της γεύσης σας.

1. Επιλέξτε τρόφιμα που είναι αρεστά σε εσάς ως προς τη γεύση, την όσφρηση αλλά και την όψη. Ωστόσο, αν έχετε τη δυνατότητα, ζητήστε από κάποιο άτομο του περιβάλλοντός σας να προετοιμάσει το φαγητό, για να μην εκτεθείτε στις έντονες οσμές της κουζίνας.
2. Τρώτε μικρά και συχνά γεύματα, αντί για μεγάλα και λίγα. Είναι σημαντικό να μην χάνετε σωματικό βάρος κατά τη διάρκεια των θεραπειών σας.
3. Αν το φαγητό σας δίνει την εντύπωση της μεταλλικής γεύσης, χρησιμοποιήστε πλαστικά σκεύη και μαχαιροπήρουνα.
4. Δοκιμάστε σταγόνες από λεμόνι (χωρίς ζάχαρη), μαστίχες ή μέντα.
5. Τρώτε φρέσκα φρούτα και λαχανικά αντί για συσκευασμένα.
6. Κάντε στοματικές πλύσεις με μαγειρική σόδα και αλάτι προτού ξεκινήσετε το γεύμα σας. Ξεπλένετε καλά με νερό.
7. Διατηρείτε τη στοματική σας υγιεινή και πλένετε τα δόντια σας. Είναι δυνατό η κακή στοματική υγιεινή επιδεινώνει την δυσγευσία.
8. Αφήνετε το φαγητό σας να κρυώσει ή να έρθει σε θερμοκρασία δωματίου. Αυτό μπορεί να μειώσει τις έντονες γεύσεις και οσμές, κάνοντάς τες πιο εύκολα ανεκτές.
10. Αν το κόκκινο κρέας έχει περίεργη γεύση, δοκιμάστε άλλες τροφές πλούσιες σε πρωτεΐνες όπως κοτόπουλο, ψάρι, αυγά ή τυρί.
11. Αναμειγνύετε φρέσκα φρούτα με παγωτό ή γιαούρτι.

«Πειραματιστείτε» με τα γεύματα σας και ανοίξτε το μυαλό σας στην ποικιλία. Αν το φαγητό έχει πικρή γεύση, προσθέστε κάποια γλυκαντική ουσία. Αν το φαγητό έχει γλυκιά γεύση, προσθέστε σταγόνες λεμονιού ή κάτι αντίστοιχο.

Σε κάθε περίπτωση συμβουλευτείτε το θεράποντα ιατρό σας.

Ενδεικτική βιβλιογραφία


1. http://www.cancer.org/
2. Rehwaldt, M. et al. Self-care strategies to cope with taste changes after chemotherapy. Oncol. Nurs. Forum 36, E47–56 (2009).
3. IJpma, I., Renken, R. J., Horst, G. J. Ter & Reyners, A. K. L. Metallic taste in cancer patients treated with chemotherapy. Cancer Treat. Rev. 41, 179–186 (2015).
4. Hong, J. H. et al. Taste and odor abnormalities in cancer patients. J. Support. Oncol. 7, 58–65 (2009).

Share

Ακτινική κυστίτιδα

Τι είναι η ακτινοθεραπεία;


Ακτινοθεραπεία είναι η χρήση ιονίζουσας ακτινοβολίας για την θεραπεία του καρκίνου. Είναι δηλαδή ηλεκτρομαγνητική (ή και σωματιδιακή) ακτινοβολία υψηλής ενέργειας, τόσης ώστε να μπορεί να δημιουργεί ιονισμούς μέσα στην ύλη (εξού και η ονομασία της). Ιονισμός ονομάζεται η φυσική διαδικασία κατά την οποία ένα άτομο ή μόριο χάνει ή αποκτά ηλεκτρόνια. Οι εν λόγω ιονισμοί είναι βλαπτικοί για τα καρκινικά κύτταρα επειδή προκαλούν χημικές βλάβες, κυρίως, στο DNA τους. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη δράση της ακτινοθεραπείας, μπορείτε να μεταβείτε στο αντίστοιχο άρθρο.

Η ακτινοθεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως η βασική θεραπεία (π.χ. στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως, μαζί με ακτινοεαυσθητοποιό χημειοθεραπεία), ως συμπληρωματική θεραπεία (π.χ. μετεγχειρητικά στον καρκίνο του ενδομητρίου ή στο καρκίνο του ορθού) ή παρηγορικά-ανακουφιστικά.

Τι είναι η ακτινική κυστίτιδα;


Η ακτινική κυστίτιδα είναι μία πιθανή επιπλοκή της ακτινοθεραπείας για όγκους που εντοπίζονται μέσα στην πύελο, δηλαδή μέσα στη λεκάνη. Τέτοιοι είναι ο καρκίνος του προστάτη, της ουροδόχου κύστεως, του ορθού (παχέος εντέρου), του τραχήλου της μήτρας, κλπ.

Η ουροδόχος κύστη μπορεί να ακτινοβοληθεί είτε σκόπιμα, όταν ο όγκος βρίσκεται στην ουροδόχο κύστη (προφανώς), είτε αναπόφευκτα όταν ο όγκος βρίσκεται σε άμεση ανατομική σχέση μαζί της, όπως π.χ. ο προστάτης στους άντρες ή η μήτρα στις γυναίκες.

Σε ποιες κατηγορίες διακρίνεται η ακτινική κυστίτιδα;


Η ακτινική κυστίτιδα διακρίνεται στην οξεία και στην όψιμη ή χρόνια, ανάλογα με τη χρονική στιγμή που αναπτύσσεται σε σχέση με την ακτινοθεραπεία.

Η οξεία κυστίτιδα εμφανίζεται κατά τη διάρκεια της ακτινοθεραπείας ή αμέσως μετά την ολοκλήρωσή της. Είναι συνήθως αυτο-περιοριζόμενη, δηλαδή αποδράμει μόνη της, χωρίς ιατρική παρέμβαση ή όταν αυτή είναι απαραίτητη είναι συνήθως συντηρητική. Η όψιμη-χρόνια κυστίτιδα, αντιθέτως, εμφανίζεται μετά από 6 μήνες έως και 20 χρόνια από την ολοκλήρωση των ακτινοθεραπειών, και αναλόγως προς τη βαρύτητα της μπορεί να χρειαστεί συντηρητική ή και επεμβατική αντιμετώπιση.

Ποια είναι τα συμπτώματα της ακτινικής κυστίτιδας;


Η οξεία ακτινική κυστίτιδα εμφανίζεται, όπως είπαμε, είτε κατά τη διάρκεια των συνεδριών της ακτινοθεραπείας είτε μετά την ολοκλήρωσή της. Τα συμπτώματα που βιώνουν οι ασθενείς περιλαμβάνουν την δυσουρία (ενόχληση κατά την ούρηση), η συχνουρία (αυξημένη συχνότητα ούρησης) και η έπειξη προς ούρηση. Έπειξη για ούρηση είναι η απότομη και έντονη επιθυμία για ούρηση που είναι δύσκολο να την αναστείλει το άτομο. Η κατάσταση αυτή περνάει από μόνη της και σπάνια διαρκεία περισσότερο από 3 μήνες.

Η όψιμη-χρόνια κυστίτιδα εμφανίζεται, όπως είπαμε, 6 μήνες μετά την ολοκλήρωση των ακτινοθεραπειών έως και 20 έτη αργότερα. Πάντως, η μέση χρονική περίοδος που μεσολαβεί είναι περί τα 3 έτη.

Πώς αναπτύσσεται η ακτινική κυστίτιδα;


Η ακτινοβόληση της ουροδόχου κύστεως οδηγεί σε ισχαιμία του βλεννογόνου της. Ισχαιμία ονομάζεται η παθολογική μείωση της ροής του αίματος προς κάποιον ιστό. Βλεννογόνος ονομάζεται η στιβάδα των κυττάρων που επαλείφουν το εσωτερικό τοίχωμα της ουροδόχου κύστεως. Εκτός από την ισχαιμία, συνυπάρχει και βλάβη στο βλεννογόνο της κύστης, με αποτέλεσμα οι υπο-επιθηλιακοί ιστοί (αυτοί που βρίσκονται κάτω από το επιθήλιο) να εκτίθεται στην καυστική δράση των ούρων.

Οι όψιμες-χρόνιες αντιδράσεις εμφανίζονται λόγω ανάπτυξης ίνωσης στο τοίχωμα της ουροδόχου κύστεως, έκτασης των αγγείων (τηλεαγγειεκτασίες).

Οι ασθενείς οι οποίοι πάσχουν από άλλα νοσήματα της γενικής παθολογίας, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η αρτηριακή υπέρταση εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ακτινικής κυστίτιδας σε σχέση με το γενικό πληθυσμό. Επίσης προηγηθείσες επεμβάσεις στην πύελο για άσχετο με την τρέχουσα πάθηση λόγο και η χορήγηση χημειοθεραπείας, μπορεί ν’ αυξήσουν τον εν λόγω κίνδυνο.

Πώς διαβαθμίζεται η σοβαρότητα της ακτινικής κυστίτιδας;


1ου βαθμού. Ήπια ατροφία του επιθηλίου της κύστης ή τηλεαγγειεκτασίες (από κυστεοσκόπηση), μικροσκοπική αιματουρία (από γενική ούρων).
2ου βαθμού. Μέτρια συχνουρία, γενικευμένες τηλεαγγειεκτασίες, διαλείπουσα μακροσκοπική αιματουρία, διαλείπουσα ακράτεια ούρων.
3ου βαθμου. Σοβαρή συχνουρία, σοβαρές τηλεαγγειεκτασίες, εμμένουσα ακράτεια ούρων, μειωμένη χωρητικότητα κύστης (<150mL), συχνή αιματουρία.
4ου βαθμου. Νέκρωση, σχηματισμός συριγγίου, αιμορραγική κυστίτιτδα, χωρητικότητα κύστης <100mL, ανθεκτική ακράτεια που απαιτεί καθετηριασμό ή χειρουργική παρέμβαση.

Πώς προλαμβάνεται η εμφάνιση της ακτινικής κυστίτιδας;


Με τις νεότερες τεχνικές ακτινοθεραπείας (τρισδιάστατη σύμμορφη ακτινοθεραπεία, ακτινοθεραπεία IMRT, τρισδιάσταστη βραχυθεραπεία, κλπ) αλλά και τον εξελιγμένο τεχνολογικό εξοπλισμό (γραμμικοί επιταχυντές με υψηλής ενέργειας δέσμες και δυνατότητα απεικόνισης πριν την θεραπεία), η έκθεση των φυσιολογικών ιστών μειώνεται σημαντικά.

Για οποιεσδήποτε απορίες απευθυνθείτε στο θεράποντα ιατρό σας.

Βιβλιογραφία


1. Smit, S. G. & Heyns, C. F. Management of radiation cystitis. Nat. Rev. Urol. 7, 206–214 (2010).

Share

Παρενέργειες ακτινοθεραπείας

Γενικά


Η ακτινοθεραπεία είναι μία από τις βασικές θεραπείες για την αντιμετώπιση του καρκίνου. Χρησιμοποιεί υψηλής ενέργειας ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία για την καταστροφή των καρκινικών κυττάρων. Τα φυσιολογικά κύτταρα, σε αντίθεση με τα καρκινικά, μπορούν να επιδιορθώσουν τις βλάβες που τους προκαλεί η ακτινοθεραπεία. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να μεταβείτε στο άρθρο για τη δράση της ακτινοθεραπείας. Η ακτινοθεραπεία, όπως και οι περισσότερες θεραπείες, μπορεί να προκαλέσει ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες, για τις οποίες θα μιλήσουμε στη συνέχεια.

Αρχικά, πρέπει να αποσαφηνίσουμε ότι η ακτινοθεραπεία είναι μία τοπική θεραπεία. Κατά συνέπεια, τόσο το όφελος όσο και οι παρενέργειές της περιορίζονται στην περιοχή του σώματος όπου γίνεται η ακτινοβόληση. Έτσι, είναι άλλες οι παρενέργειες των ασθενών που ακτινοβολούνται, για παράδειγμα, στο κεφάλι για έναν όγκο του εγκεφάλου και άλλες οι παρενέργειες των ασθενών που ακτινοβολούνται στην πύελο (λεκάνη) για έναν όγκο του προστάτη.

Από τι εξαρτάται η εμφάνιση παρενεργειών;


Δεν έχουν όλοι οι ασθενείς την ίδια εγγενή ευαισθησία στην ακτινοβολία και κάποιοι φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο από τους άλλους. Δυστυχώς δεν υπάρχει κάποια διαγνωστική εξέταση για να υπολογίσουμε εκ των προτέρων την ακτινο-ευαισθησία ενός ατόμου. Η πιθανότητα εμφάνισης παρενεργειών από τη θεραπεία είναι συνάρτηση πολλών παραγόντων, όπως:

1. Η συνολική δόση που πρόκειται να λάβει ένας ασθενής.
2. Η δόση που λαμβάνει σε ημερήσια βάση.
3. Η περιοχή του σώματος που ακτινοβολείται (κεφάλι, τράχηλος, θώρακας, πύελος, κλπ).
4. Αν, ταυτοχρόνως με την ακτινοθεραπεία, ο ασθενής υποβάλλεται και σε χημειοθεραπεία (ο συνδυασμός αυξάνει την τοξικότητα, αλλά και την αποτελεσματικότητα).
5. Η συνύπαρξη άλλων νοσημάτων, π.χ. σακχαρώδης διαβήτης, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, νοσήματα του συνδετικού ιστού, φλεγμονώδεις νόσοι εντέρου, κλπ.
6. Το αν η περιοχή που πρόκειται ν’ ακτινοβοληθεί, έχει ήδη ακτινοβοληθεί κατά το παρελθόν, πόσος χρόνος πέρασε από τότε, ποια ήταν η συνολική δόση, κλπ.
7. Η τεχνική της ακτινοθεραπείας (δέσμη με φωτόνια ή ηλεκτρόνια, 2D, 3DCRT, IMRT, κλπ).
8. Η παρουσία κάποιου (σπάνιου) γενετικού συνδρόμου που προσδίδει στα άτομα αυξημένη ακτινοευαισθησία (π.χ. αναιμία Fanconci, αταξία-τηλεαγγειεκτασία, κλπ).

Πόσες κατηγορίες παρενεργειών υπάρχουν;


Οι παρενέργειες της ακτινοθεραπείας διακρίνονται σε οξείες, υποξείες και χρόνιες, ανάλογα προς τη χρονική στιγμή που εμφανίζονται.

Οι οξείες παρενέργειες εμφανίζονται κατά τη διάρκεια των θεραπειών και, αν και προσωρινές, μπορεί ν’ αποτελέσουν αιτία προσωρινής διακοπής των θεραπειών. Τέτοιες παρενέργειες είναι κυρίως οι βλεννογονίτιδες, δηλαδή η φλεγμονές των βλεννογόνων του σώματος (στοματίτιδα, οισοφαγίτιδα, εντερίτιδα, κυστίτιδα). Όπως είπαμε, η ακτινοθεραπεία είναι μια τοπική θεραπεία και άρα π.χ. ένας ασθενής που ακτινοβολείται στην περιοχή του στόματος πιθανόν να παρουσιάσει στοματιτίδα, ένας ασθενής που ακτινοβολείται στον οισοφάγο οισοφαγίτιδα, κοκ. Δηλαδή δεν είναι δυνατόν ένας ασθενής που ακτινοβολείται στο στόμα για έναν όγκο της αμυγδαλής να εμφανίσει ακτινική κυστίτιδα της ουροδόχου κύστεως.

Οι υποξίες  παρενέργειες εμφανίζονται λίγο μετά την ολοκλήρωση των θεραπειών, ενώ οι χρόνιες μετά από μήνες ή χρόνια και είναι γενικά μη αναστρέψιμες.

Στη συνέχεια θα περιγράψουμε ορισμένες από τις πιο συχνές παρενέργειες που μπορεί να εμφανίσει ένας ασθενής αναλόγως με την εντόπιση της βλάβης και την περιοχή ακτινοβόλησης.

Κυριότερες παρενέργειες αναλόγα με την εντόπιση της βλάβης


Α. Παρενέργειες ακτινοθεραπείας εγκεφάλου

Οι συνηθέστερες οξείες παρενέργειες είναι το ακτινικό οίδημα το εγκεφάλου, ενώ από τις χρόνιες η έκπτωση των ανώτερων εγκεφαλικών λειτουργιών. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να μεταβείτε στο άρθρο για την ακτινοθεραπεία του εγκεφάλου όπου περιγράφονται αναλυτικά οι εν λόγω παρενέργειες.

Β. Παρενέργειες ακτινοθεραπείας κεφαλής-τραχήλου

Οι συνηθέστερες οξείες παρενέργειες είναι οι βλεννογονίτιδες του στόματος, ενώ από τις χρόνιες η ξηροστομία. Οι βλεννογονίτιδες εκδηλώνονται με δυσκολία κατάποσης, αλλοίωση της γεύσης, άφθες ενώ μερικές φορές αναπτύσσεται και στοματική μηκυτίαση.

Οι επιπλοκές αυτές είναι προσωρινές, αντιμετωπίσιμες και εξαρτώνται από τη δόση και την τεχνική ακτινοβόλησης. Ειδικά για την ξηροστομία, γνωρίζουμε σήμερα πως μπορεί να μειωθεί σημαντικά με τις νεότερες τεχνικές ακτινοθεραπείας, όπως είναι η ακτινοθεραπεία με διαμορφούμενης έντασης δέσμη (IMRT, Intensity Modulated Radiotherapy). Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να μεταβείτε στο άρθρο για την ακτινοθεραπεία IMRT.

Γ. Παρενέργειες ακτινοθεραπείας μαστού

Οι συνηθέστερες οξείες παρενέργειες είναι η ακτινική δερματίτιδα, ενώ από τις χρόνιες η ίνωση και οι τηλεαγγειεκτασίες του δέρματος. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να μεταβείτε στο άρθρο για την ακτινοθεραπεία του μαστού, όπου περιγράφονται αναλυτικά οι εν λόγω παρενέργειες.

Δ. Παρενέργειες ακτινοθεραπείας πνεύμονα

Οι συνηθέστερες οξείες παρενέργειες είναι η ακτινική οισοφαγίτιδα, η οποία εκδηλώνεται με δυσκολία κατάποσης και άλγος κατά την κατάποση. Οι χρόνιες παρενέργειες είναι η ακτινική πνευμονίτιδα. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να μεταβείτε στο άρθρο για την ακτινοθεραπεία του πνεύμονα, όπου περιγράφονται αναλυτικά οι εν λόγω παρενέργειες.

Ε. Παρενέργειες ακτινοθεραπείας στην πύελο (για καρκίνο προστάτη, παχέος εντέρου, ενδομητρίου, τραχήλου μήτρας, ουροδόχου κύστεως, κλπ).

Οι συνηθέστερες οξείες παρενέργειες είναι η εντερίτιδα που εκδηλώνεται με διαρροικές κενώσεις και η ακτινική κυστίτιδα, ενώ από τις χρόνιες η ακτινική εντερίτιδα και πρωκτίτιδα.

Αντιμετώπιση παρενεργειών


Με την εξέλιξη της τεχνολογίας της ακτινοθεραπείας πολλές από τις προαναφερθείσες παρενέργειες μειώνονται σημαντικά.

1. Γραμμικοί επιταχυντές υψηλής ενέργειας
Για παράδειγμα, με την επίτευξη υψηλών ενεργειών στους σύγχρονους γραμμικούς επιταχυντές και με τη χρησή πολλαπλών πεδίων θεραπείας (άρα πολλαπλών πυλών εισόδου της ακτινοβολίας στο σώμα), έχει μειωθεί δραματικά η ακτινική δερματίτιδα. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται στη σχετική ορολογία «skin sparing effect» (φαινόμενο διάσωσης δέρματος) και οφείλεται στο γεγονός ότι οι υψηλής ενέργειας δέσμες φωτονίων εναποθέτουν μικρή δόση στην επιφάνεια του σώματος.

2. Ακτινοθεραπεία με διαμορφούμενης έντασης δέσμη (IMRT)
Επίσης με την εισαγωγή της ακτινοθεραπείας με διαμορφούμενης έντασης δέσμη, τη γνωστή IMRT (Intensity Modulated Radiotherapy), μπορούμε να δημιουργούμε κοίλες κατανομές δόσης και να «αποφεύγουμε» φυσιολογικά όργανα, όπως τις παρωτίδες στην ακτινοβόληση της κεφαλής-τραχήλου ή το ορθό στην ακτινοβόληση της πυέλου, μειώνοντας σημαντικά τις αντίστοιχες παρενέργειες. Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα εδώ για την ακτινοθεραπεία IMRT.

Στην παρακάτω εικόνα μπορείτε να δείτε ένα στιγμιότυπο (screenshot) από ένα σύστημα σχεδιασμού πλάνων θεραπείας για ασθενή με όγκο της κεφαλής-τραχήλου. Ο κίτρινος δακτύλιος με τα κάθετα ευθύγραμμα τμήματα αντιστοιχεί στις θέσεις από τις οποίες ακτινοβολείται ο ασθενής. Παρατηρούμε πώς η κατανομή της δόσης είναι τέτοια που αποφεύγει τα φυσιολογικά όργανα εν κινδύνω, όπως ο νωτιαίος μυελός και οι δύο παρωτίδες, ενώ ταυτόχρονα έχουμε επικέντρωση της δόσης στην περιοχή του όγκου και των λεμφαδενικών περιοχών.

IMRT ακτινοθεραπεία σε ασθενή με καρκίνο της κεφαλής-τραχήλου. Παρατηρείστε πως αποφεύγονται τα φυσιολογικά όργανα, όπως οι παρωτίδες και ο νωτιαίος μυελός
IMRT ακτινοθεραπεία σε ασθενή με καρκίνο της κεφαλής-τραχήλου. Παρατηρείστε πως αποφεύγονται τα φυσιολογικά όργανα, όπως οι παρωτίδες και ο νωτιαίος μυελός. Πηγή: Varian: http://content.atomz.com/

3. Συστήματα σχεδιασμού πλάνων θεραπείας
Τέλος, με την πρόοδο σε επίπεδο λογισμικού και συστημάτων σχεδιασμού πλάνων θεραπείας (treatment planning systems), μπορεί πλέον ο ακτινοθεραπευτής ογκολόγος να υπολογίσει με ακρίβεια τη δόση που θα λάβει ο ασθενής και μάλιστα να υπολογίσει τη δόση σε κάθε όργανο χωριστά προβλέποντας την πιθανότητα ανάπτυξης κάποιας επιπλοκής. Εάν η πιθανότητα αυτή είναι σημαντική, γίνεται τροποποίηση του πλάνου θεραπείας ώστε να μειωθεί.

Σύστημα σχεδιασμού πλάνου θεραπείας για ασθενή με καρκίνο κεφαλής-τραχήλου. Πηγή: Raysearch Laboratories.
Σύστημα σχεδιασμού πλάνου θεραπείας για ασθενή με καρκίνο κεφαλής-τραχήλου. Πηγή: Raysearch Laboratories.

Βιβλιογραφία


1. DeVita, Hellman, and Rosenberg’s. Cancer. Principles & Practice of Oncology, 10th Edition.
2. Leibel and Phillips. Textbook of Radiation Oncology, 3rd Edition.

Share