Ογκολογία

Ένας διαδικτυακός τόπος για την ογκολογία

Βιοχημική υποτροπή

Τι είναι η βιοχημική υποτροπή;


Βιοχημική υποτροπή ονομάζεται η αύξηση του ειδικού προστατικού αντιγόνου (Prostate Specific Antigen, PSA) σε ασθενή με καρκίνο του προστάτη που έχει υποβληθεί σε θεραπεία με ριζική προστατεκτομή, ριζική ακτινοθεραπεία ή ανδρογονικό αποκλεισμό. Η βιοχημική υποτροπή μπορεί να συμβεί σε ασθενείς που δεν έχουν κανένα σύμπτωμα της νόσου και συνήθως είναι ένδειξη ότι η νόσος έχει επιστρέψει.

Ο χρόνος ημίσειας ζωής του ειδικού προστατικού αντιγόνου είναι περίπου 3.2 ημέρες, πράγμα που σημαίνει πως κάθε 3.2 ημέρες η συγκέντρωσή του στο αίμα μειώνεται στο μισό. Έτσι, ένα μήνα π.χ. μετά από μια ριζική προστατεκτομή το PSA θα έχει υποστεί περίπου 30 / 3.2 = 9.375 υποδιπλασιασμούς. Επομένως, ένας ασθενής με προεγχειρητική τιμή PSA = 10 ng/ml, ένα μήνα μετά την επέμβαση αναμένεται να έχει PSA 10 / (2^9.375) = 0.015 ng/ml. Αυτές οι τιμές είναι βέβαια κατά προσέγγιση και δεν θα πρέπει να λαμβάνονται ως απόλυτες ποσότητες.

Πώς ορίζεται η βιοχημική υποτροπή;


Η βιοχημική υποτροπή έχει διαφορετικούς ορισμούς αναλόγως προς την θεραπεία που έχει λάβει ο ασθενής (προστατεκτομή, ακτινοθεραπεία, ορμονικός αποκλεισμός).

Βιοχημική υποτροπή μετά από ριζική προστατεκτομή.
Δεν υπάρχει απόλυτη ομοφωνία ως προς το τι συνιστά βιοχημική υποτροπή μετά από προστατεκτομή. Σε γενικές γραμμές πάντως ως ανώτερο όριο για την τιμή του PSA τίθεται το 0.2 ng/ml, επιβεβαιωμένο σε δύο διαδοχικές μετρήσεις.

Βιοχημική υποτροπή μετά από ριζική ακτινοθεραπεία.
Οι τιμές του PSA μετά από ριζική ακτινοθεραπεία είναι λιγότερο προβλέψιμες σε σχέση με εκείνες μετά από προστατεκτομή. Συνήθως χρειάζονται τουλάχιστον 12 μήνες για να πέσει το PSA στα χαμηλότερα επίπεδα (το λεγόμενο ναδίρ). Επίσης δεν έχουν όλοι οι ασθενείς το ίδιο ναδίρ, επειδή είναι διαφορετική η ποσότητα του υπολειπόμενου (μη-καρκινικού) προστατικού αδένα μετά το πέρας της ακτινοθεραπείας. Πάντως οι περισσότεροι ασθενείς που επιτυγχάνουν ένα σταθερό ναδίρ, έχουν τιμές PSA < 1 ng/ml.

Ως βιοχημική υποτροπή ορίζονται οι 3 διαδοχικές αυξήσεις του PSA πάνω από το ναδίρ (ASTRO, AUA) ή η αύξηση του PSA 2 ng/ml ή περισσότερο πάνω από το ναδίρ (RTOG-ASTRO Phoenix Conference, EAU).

Βιοχημική υποτροπή μετά από ορμονικό αποκλεισμό.
Για τους ασθενείς που βιώνουν βιοχημική υποτροπή της νόσου τους υπάρχουν 2 ερωτήσεις. Αν πρέπει να λάβουν αμέσως θεραπεία ή όταν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα και σημεία της νόσου. Και δεύτερον, αν η θεραπεία πρέπει να είναι τοπική ή συστηματική.

Ποια είναι η φυσική πορεία της νόσου μετά τη βιοχημική υποτροπή;


Όπως είπαμε, η βιοχημική υποτροπή της νόσου συνήθως δεν συνοδεύεται από συμπτώματα ή σημεία. Σε μία μελέτη των Pound et al, από τη στιγμή που οι ασθενείς παρουσίασαν βιοχημική υποτροπή το διάμεσο χρονικό διάστημα μέχρι να δώσει η νόσος μεταστάσεις ήταν 8 χρόνια. Η πιθανή εξήγηση που το χρονικό διάστημα μεταξύ της βιοχημικής υποτροπής και της κλινικής υποτροπής (μεταστάσεις) είναι τόσο μεγάλο, είναι πως το PSA είναι εξαιρετικά ευαίσθητος καρκινικός δείκτης. Τόσο ευαίσθητος που μπορεί ν’ ανιχνεύσει μικροσκοπικές εστίες της νόσου, χρόνια πριν αυτές εξελιχθούν σε κλινικά σημαντικές.

Η φυσική πορεία του καρκίνου του προστάτη μετά από βιοχημική υποτροπή εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως:

1. Η τιμή του Gleason score.
2. Το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από την θεραπεία (π.χ. προστατεκτομή) μέχρι τη βιοχημική υποτροπή.
3. Ο χρόνος διπλασιασμού του PSA, το PSA doubling time. Μπορείτε να διαβάσετε γι’ αυτό στο άρθρο για το ειδικό προστατικό αντιγόνο.

Έτσι υψηλότερη τιμή του Gleason score, μικρό χρονικό διάστημα μέχρι την εμφάνιση της βιοχημικής υποτροπής και μικρός χρόνος διπλασιασμού σχετίζονται με επιθετική βιολογική συμπεριφορά και χειρότερη πρόγνωση. Αντιθέτως, ασθενείς με χαμηλό Gleason score, μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι την εμφάνιση της βιοχημικής υποτροπής και μεγάλος χρόνος διπλασιασμούς του PSA έχουν καλύτερη πρόγνωση.

Πάντως, πρέπει να σημειώσουμε ότι πολλά από τα δεδομένα προέρχονται από μελέτες σε παλαιές σειρές ασθενών. Η πρόοδος που έχει σημειωθεί στον τομέα της χειρουργικής, της ακτινοθεραπείας αλλά και των συστηματικών θεραπειών, προβλέπουμε ότι θα αυξήσει ακόμη περισσότερο το προσδόκιμο αλλά και την ποιότητα των ασθενών με καρκίνο του προστάτη.

Βιβλιογραφία


1. Pound, C. R. et al. Natural history of progression after PSA elevation following radical prostatectomy. JAMA 281, 1591–1597 (1999).

Share