Ογκολογία

Ένας διαδικτυακός τόπος για την ογκολογία

Βασικές αρχές ακτινοβιολογίας

Συνήθως η ακτινοθεραπεία εφαρμόζεται «διαιρώντας» τη συνολική δόση που πρέπει να πάρει ο ασθενής σε μικρά ημερήσια «κλάσματα».

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;

Η «κλασματοποίηση» της δόσης στην ακτινοθεραπεία, δηλαδή η διαίρεση της συνολικής σε μικρά ημερήσια «κλάσματα», περιγράφεται από κάποιες ακτινοβιολογικές αρχές, γνωστές ως «τα 5R της ακτινοθεραπείας», επειδή όλοι οι όροι στα αγγλικά ξεκινούν με το γράμμα «R».

1. Επιδιόρθωση (repair)
Μεταξύ των συνεδριών της ακτινοθεραπείας, τα φυσιολογικά κύτταρα μπορούν να επιδιορθώσουν τις υποθανατηφόρες βλάβες που προκάλεσε η ακτινοθεραπεία. Τα καρκινικά κύτταρα έχουν μικρότερες δυνατότητες επιδιόρθωσης και σε αυτή τη διαφορά θεμελιώνεται η αποτελεσματικότητα της ακτινοθεραπείας. Το ελάχιστο χρονικό διάστημα μεταξύ δύο συνεδριών είναι 6-8 ώρες.

2. Επαναοξυγόνωση (reoxygenation)
Γνωρίζουμε πως οι όγκοι είναι υποξικοί στο κέντρο τους, δηλαδή τα καρκινικά κύτταρα που βρίσκονται στο κέντρο του όγκου δεν οξυγονώνονται επαρκώς. Αυτό συμβαίνει γιατί ο όγκος μεγαλώνει πιο γρήγορα απ’ ό,τι το αγγειακό δίκτυο που θα τον υποστηρίξει με θρεπτικά συστατικά και οξυγόνο. Επίσης τα νέα αγγεία που δημιουργούνται είναι συχνά άναρχα και «κακής» ποιότητας. Μετά από μία συνεδρία ακτινοθεραπείας κάποια από τα καρκινικά κύτταρα καταστρέφονται, οπότε τα εναπομείναντα κύτταρα οξυγονώνονται καλύτερα σε σχέση με πριν. Επομένως καθίστανται περισσότερο ακτινοευαίσθητα, αφού όπως έχουμε πει, το οξυγόνο είναι απαραίτητο συστατικό για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

3. Επανακατανομή (redistribution)
Τα διάφορα κύτταρα ενός όγκου δεν βρίσκονται όλα στην ίδια φάση του κυτταρικού κύκλου. Μετά από μία συνεδρία ακτινοθεραπείας καταστρέφονται τα κύτταρα που βρίσκονται στις περισσότερο ακτινοευαίσθητες φάσεις του κυτταρικού κύκλου (G2, M) και λίγα που βρίσκονται στις ακτινοάντοχες φάσεις (S). Μέχρι την επόμενη συνεδρία της ακτινοθεραπείας, κάποια από τα εναπομείναντα κύτταρα έχουν εγκαταλείψει τις ακτινοάντοχες φάσεις και βρίσκονται σε κάποια ακτινοευαίσθητη φάση. Η ουσία δηλαδή είναι πως η ακτινοθεραπεία επανακατανέμει τα κύτταρα ενός όγκου σε περισσότερο ακτινοευαίσθητες φάσεις του κυτταρικού κύκλου.

4. Επαναπληθυσμοποίηση (repopulation)
Η ακτινοθοεραπεία διεγείρει την κυτταρική διαίρεση τόσο στα φυσιολογικά όσο και στα καρκινικά κύτταρα. Τα φυσιολογικά κύττερα οφελούνται από την επαναπληθυσμοποίηση, όπως και τα εναπομείναντα καρκινικά κύτταρα.

5. Ακτινοευαισθησία (radiosensitivity)
Η ακτινοευαισθησία είναι μια πρόσφατη προσθήκη στην ομάδα των R’s. Μας θυμίζει πως υπάρχει μια εγγενής ακτινοευαισθησία και ακτινοαντοχή στα κύτταρα διαφόρων ιστών. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν τα αιματολογικά κύτταρα, τα επιθηλιακά κύτταρα των βλεννογόνων, τα γεννητικά κύτταρα, κλπ. Ενώ ακτινοάντοχα είναι τα κύτταρα του μυοσκελετικού συστήματος, του νευρικού συστήματος.

Βιβλιογραφία


1. G. Gordon Steel, Basic clinical radiobiology, 3rd ed.

Share