Ογκολογία

Ένας διαδικτυακός τόπος για την ογκολογία

Ακτινική κυστίτιδα

Τι είναι η ακτινοθεραπεία;


Ακτινοθεραπεία είναι η χρήση ιονίζουσας ακτινοβολίας για την θεραπεία του καρκίνου. Είναι δηλαδή ηλεκτρομαγνητική (ή και σωματιδιακή) ακτινοβολία υψηλής ενέργειας, τόσης ώστε να μπορεί να δημιουργεί ιονισμούς μέσα στην ύλη (εξού και η ονομασία της). Ιονισμός ονομάζεται η φυσική διαδικασία κατά την οποία ένα άτομο ή μόριο χάνει ή αποκτά ηλεκτρόνια. Οι εν λόγω ιονισμοί είναι βλαπτικοί για τα καρκινικά κύτταρα επειδή προκαλούν χημικές βλάβες, κυρίως, στο DNA τους. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη δράση της ακτινοθεραπείας, μπορείτε να μεταβείτε στο αντίστοιχο άρθρο.

Η ακτινοθεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως η βασική θεραπεία (π.χ. στον καρκίνο της ουροδόχου κύστεως, μαζί με ακτινοεαυσθητοποιό χημειοθεραπεία), ως συμπληρωματική θεραπεία (π.χ. μετεγχειρητικά στον καρκίνο του ενδομητρίου ή στο καρκίνο του ορθού) ή παρηγορικά-ανακουφιστικά.

Τι είναι η ακτινική κυστίτιδα;


Η ακτινική κυστίτιδα είναι μία πιθανή επιπλοκή της ακτινοθεραπείας για όγκους που εντοπίζονται μέσα στην πύελο, δηλαδή μέσα στη λεκάνη. Τέτοιοι είναι ο καρκίνος του προστάτη, της ουροδόχου κύστεως, του ορθού (παχέος εντέρου), του τραχήλου της μήτρας, κλπ.

Η ουροδόχος κύστη μπορεί να ακτινοβοληθεί είτε σκόπιμα, όταν ο όγκος βρίσκεται στην ουροδόχο κύστη (προφανώς), είτε αναπόφευκτα όταν ο όγκος βρίσκεται σε άμεση ανατομική σχέση μαζί της, όπως π.χ. ο προστάτης στους άντρες ή η μήτρα στις γυναίκες.

Σε ποιες κατηγορίες διακρίνεται η ακτινική κυστίτιδα;


Η ακτινική κυστίτιδα διακρίνεται στην οξεία και στην όψιμη ή χρόνια, ανάλογα με τη χρονική στιγμή που αναπτύσσεται σε σχέση με την ακτινοθεραπεία.

Η οξεία κυστίτιδα εμφανίζεται κατά τη διάρκεια της ακτινοθεραπείας ή αμέσως μετά την ολοκλήρωσή της. Είναι συνήθως αυτο-περιοριζόμενη, δηλαδή αποδράμει μόνη της, χωρίς ιατρική παρέμβαση ή όταν αυτή είναι απαραίτητη είναι συνήθως συντηρητική. Η όψιμη-χρόνια κυστίτιδα, αντιθέτως, εμφανίζεται μετά από 6 μήνες έως και 20 χρόνια από την ολοκλήρωση των ακτινοθεραπειών, και αναλόγως προς τη βαρύτητα της μπορεί να χρειαστεί συντηρητική ή και επεμβατική αντιμετώπιση.

Ποια είναι τα συμπτώματα της ακτινικής κυστίτιδας;


Η οξεία ακτινική κυστίτιδα εμφανίζεται, όπως είπαμε, είτε κατά τη διάρκεια των συνεδριών της ακτινοθεραπείας είτε μετά την ολοκλήρωσή της. Τα συμπτώματα που βιώνουν οι ασθενείς περιλαμβάνουν την δυσουρία (ενόχληση κατά την ούρηση), η συχνουρία (αυξημένη συχνότητα ούρησης) και η έπειξη προς ούρηση. Έπειξη για ούρηση είναι η απότομη και έντονη επιθυμία για ούρηση που είναι δύσκολο να την αναστείλει το άτομο. Η κατάσταση αυτή περνάει από μόνη της και σπάνια διαρκεία περισσότερο από 3 μήνες.

Η όψιμη-χρόνια κυστίτιδα εμφανίζεται, όπως είπαμε, 6 μήνες μετά την ολοκλήρωση των ακτινοθεραπειών έως και 20 έτη αργότερα. Πάντως, η μέση χρονική περίοδος που μεσολαβεί είναι περί τα 3 έτη.

Πώς αναπτύσσεται η ακτινική κυστίτιδα;


Η ακτινοβόληση της ουροδόχου κύστεως οδηγεί σε ισχαιμία του βλεννογόνου της. Ισχαιμία ονομάζεται η παθολογική μείωση της ροής του αίματος προς κάποιον ιστό. Βλεννογόνος ονομάζεται η στιβάδα των κυττάρων που επαλείφουν το εσωτερικό τοίχωμα της ουροδόχου κύστεως. Εκτός από την ισχαιμία, συνυπάρχει και βλάβη στο βλεννογόνο της κύστης, με αποτέλεσμα οι υπο-επιθηλιακοί ιστοί (αυτοί που βρίσκονται κάτω από το επιθήλιο) να εκτίθεται στην καυστική δράση των ούρων.

Οι όψιμες-χρόνιες αντιδράσεις εμφανίζονται λόγω ανάπτυξης ίνωσης στο τοίχωμα της ουροδόχου κύστεως, έκτασης των αγγείων (τηλεαγγειεκτασίες).

Οι ασθενείς οι οποίοι πάσχουν από άλλα νοσήματα της γενικής παθολογίας, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η αρτηριακή υπέρταση εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ακτινικής κυστίτιδας σε σχέση με το γενικό πληθυσμό. Επίσης προηγηθείσες επεμβάσεις στην πύελο για άσχετο με την τρέχουσα πάθηση λόγο και η χορήγηση χημειοθεραπείας, μπορεί ν’ αυξήσουν τον εν λόγω κίνδυνο.

Πώς διαβαθμίζεται η σοβαρότητα της ακτινικής κυστίτιδας;


1ου βαθμού. Ήπια ατροφία του επιθηλίου της κύστης ή τηλεαγγειεκτασίες (από κυστεοσκόπηση), μικροσκοπική αιματουρία (από γενική ούρων).
2ου βαθμού. Μέτρια συχνουρία, γενικευμένες τηλεαγγειεκτασίες, διαλείπουσα μακροσκοπική αιματουρία, διαλείπουσα ακράτεια ούρων.
3ου βαθμου. Σοβαρή συχνουρία, σοβαρές τηλεαγγειεκτασίες, εμμένουσα ακράτεια ούρων, μειωμένη χωρητικότητα κύστης (<150mL), συχνή αιματουρία.
4ου βαθμου. Νέκρωση, σχηματισμός συριγγίου, αιμορραγική κυστίτιτδα, χωρητικότητα κύστης <100mL, ανθεκτική ακράτεια που απαιτεί καθετηριασμό ή χειρουργική παρέμβαση.

Πώς προλαμβάνεται η εμφάνιση της ακτινικής κυστίτιδας;


Με τις νεότερες τεχνικές ακτινοθεραπείας (τρισδιάστατη σύμμορφη ακτινοθεραπεία, ακτινοθεραπεία IMRT, τρισδιάσταστη βραχυθεραπεία, κλπ) αλλά και τον εξελιγμένο τεχνολογικό εξοπλισμό (γραμμικοί επιταχυντές με υψηλής ενέργειας δέσμες και δυνατότητα απεικόνισης πριν την θεραπεία), η έκθεση των φυσιολογικών ιστών μειώνεται σημαντικά.

Για οποιεσδήποτε απορίες απευθυνθείτε στο θεράποντα ιατρό σας.

Βιβλιογραφία


1. Smit, S. G. & Heyns, C. F. Management of radiation cystitis. Nat. Rev. Urol. 7, 206–214 (2010).

Share