Ογκολογία

Ένας διαδικτυακός τόπος για την ογκολογία

Καρκίνος παχέος εντέρου

Βασικά στοιχεία ανατομίας


To παχύ έντερο είναι το τμήμα του πεπτικού σωλήνα που βρίσκεται ανάμεσα στο λεπτό έντερο και στον πρωκτό. Αποτελείται από τρία επιμέρους τμήματα: το τυφλό έντερο με την σκωληκοειδή απόφυση, το κόλο (ανιόν, εγκάρσιο, κατιόν και σιγμοειδές) και το απευθυσμένο ή ορθό. Το μήκος του είναι περίπου 1.5 μέτρα. Σε οποιοδήποτε από αυτά τα σημεία μπορεί θεωρητικά ν’ αναπτυχθεί κάποιος όγκος και η αντιμετώπιση αλλάζει αναλόγως με την ακριβή θέση της βλάβης.

Τα διάφορα τμήματα του παχέος εντέρου.

 

Επιδημιολογία και αιτιολογία


Ο ορθοκολικός καρκίνος (δηλαδή του ορθού και του κόλου) είναι από τους πιο συχνούς καρκίνους. Η πλειονότητα των περιστατικών καρκίνου του παχέος εντέρου είναι σποραδική, δηλαδή δεν συνδέεται με κληρονομικά αίτια. Σε ένα 5%, περίπου, των ασθενών υπάρχει κάποιο γνωστό κληρονομικό σύνδρομο, όπως η οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση (Familial Adenomatous Polyposis, FAP) ή ο κληρονομικός μη-πολυποδιασικός ορθοκολικός καρκίνος (Hereditary Non-Polyposis Colorectal Cancer, HNPCC). Άλλα τέτοια σύνδρομα είναι το σύνδρομο Gardner και το σύνδρομο Peutz-Jeghers.

Συμπτώματα καρκίνου παχέος εντέρου


Πολλές φορές ο καρκίνος του παχέος εντέρου δεν δίνει συμπτώματα στα αρχικά στάδια της νόσου. Όταν ωστόσο η νόσος προχωρήσει τοπικά και ανάλογα με τη θέση και το μέγεθος του όγκου, μπορούν να εμφανιστούν διάφορα συμπτώματα. Μερικά από αυτά είναι τα εξής:

  • Απώλεια αίματος από το ορθό ή αίμα στα κόπρανα
  • Αλλαγή στις συνήθειες των κενώσεων, συμπεριλαμβανομένης της διάρροιας ή δυσκοιλιότητας.
  • που επιμένει για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο
  • Κοιλιακή δυσφορία που επιμένει, όπως κωλικοί εντέρου, επίμονα αέρια ή πόνος
  • Αίσθημα ότι το έντερο δεν αδειάζει ποτέ ακόμη και μετά από κένωση
  • Ανεξήγηση απώλεια βάρους
  • Ανεξήγητη κόπωση και αδυναμία

Βέβαια, η ύπαρξη κάποιου συμπτώματος από αυτά που αναφέραμε, δεν συνεπάγεται αυτόματα καρκίνο παχέος εντέρου. Υπάρχουν και άλλες παθολογικές καταστάσεις που μπορούν να εκδηλωθούν με παρόμοιο τρόπο. Η διάγνωση γίνεται με κολονοσκόπηση και λήψη βιοψιών. Σε περίπτωση που παρουσιάζετε κάποια από τα παραπάνω συμπτώματα επισκεφτείτε τον γαστρεντερολόγο σας, ο οποίος θα σας καθοδηγήσει κατάλληλα.

Σταδιοποίηση


Σταδιοποίηση ονομάζεται η διαδικασία μέσα από την οποία τεκμηριώνεται η έκταση της νόσου. Αυτό γίνεται με διάφορους τρόπους, όπως η κλινική εξέταση, η κολονοσκόπηση, η αξονική τομογραφία θώρακα/άνω/κάτω κοιλίας, η μαγνητική κάτω κοιλίας και σε ορισμένες περιπτώσεις το PET/CT scan. Η διαδικασία αυτή είναι απαραίτητη γιατί ανάλογα με το στάδιο της νόσου (πρώιμο, τοπικό, τοπικά προχωρημένο και μεταστατικό) αλλάζει ριζικά η θεραπευτική προσέγγιση.

Η σταδιοποίηση του καρκίνου του παχέος εντέρου, όπως άλλωστε και των άλλων κακοηθειών, γίνεται με βάση το σύστημα TNM, από τα αρχικά των λέξεων Tumor (Όγκος), Node (Λεμφαδένες) και M (Μεταστάσεις). Δηλαδή το στάδιο καθορίζεται από το μέγεθος ή την έκταση του όγκου (T), την παρουσία διηθημένων λεμφαδένων (N) και την ύπαρξη ή όχι απομακρυσμένων μεταστάσεων σε άλλα όργανα. Αναλυτικά η σταδιοποίηση έχει ως εξής.

Μέγεθος του όγκου
T1: Ο όγκος διηθεί τον υποβλεννογόνιο χιτώνα
T2: Ο όγκος διηθεί τη μυική στιβάδα του τοιχώματος του εντέρου
T3: Ο όγκος διασπά τη μυική στιβάδα του τοιχώματος του εντέρου και επεκτείνεται στους περικολικούς ιστούς (στους γειτονικούς δηλαδή ιστούς, π.χ. στο περικολικό λίπος)
T4a: Ο όγκος διηθεί το σπλαγχνικό πέταλο του περιτοναίου
T4b: Ο όγκος διηθεί γειτονικά όργανα, όπως π.χ. προστάτη, σπερματοδόχες κύστεις, τράχηλο μήτρας, κόλπο, κλπ.

Λεμφαδένες

N0: Κανένας διηθημένος λεμφαδένας
N1: Μετάσταση σε 1-3 γειτονικούς λεμφαδένες
N1a: Μετάσταση σε 1 γειτονικό λεμφαδένα
N1b: Μετάσταση σε 2-3 γειτονικούς λεμφαδένες
N1c: Εναποθέσεις καρκινικών κυττάρων στον υπορογόνιο χιτώνα, στο μεσεντέριο ή σε περικολικούς ιστούς χωρίς προσβολή των περικολικών ή περιορθικών λεμφαδένων
N2: Μετάσταση σε 4 ή περισσότερους γειτονικούς λεμφαδένες
N2a: Μετάσταση σε 4-6 γειτονικούς λεμφαδένες
N2b: Μετάσταση σε 7 ή περισσότερους γειτονικούς λεμφαδένες

Μεταστάσεις

M0: Απουσία απομακρυσμένων μεταστάσεων
M1: Παρουσία απομακρυσμένων μεταστάσεων
M1a: Μετάσταση μόνο σε ένα όργανο, π.χ. ήπαρ (συκώτι), πνεύμονας, ωοθήκη ή κάποιος απομακρυσμένος λεμφαδένας
M1b: Μεταστάσεις σε περισσότερα από ένα όργανα ή στο περιτόναιο

Στη συνέχεια γίνεται ομαδοποίηση των επιμέρους παραμέτρων T, N, M  στα κλινικά και προγνωστικά στάδια της νόσου, όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα:

Έτσι για παράδειγμα ένας ασθενής με όγκο παχέος εντέρου που διασπά το μυικό χιτώνα και επεκτείνεται στο λίπος γύρω από το έντερο, με 4 διηθημένους λεμφαδένες από τους 15 που αφαιρέθηκαν χειρουργικά, χωρίς μεταστάσεις σε άλλα όργανα έχει έναν όγκο σταδίου T3 N2a M0 και το στάδιο της νόσου του είναι το IIIB (διαβάζεται τρία-βήτα).

Οι βασικές θεραπείες για τον καρκίνο του παχέος εντέρου είναι η χειρουργική εξαίρεση, η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία, είτε μόνες είτε σε συνδυασμό, αναλόγως με την κάθε περίπτωση. Για παράδειγμα, σε αρχικούς (πρώιμους) όγκους του σιγμοειδούς μπορεί η χειρουργική εξαίρεση της βλάβης να είναι αρκετή για την ίαση του ατόμου. Ενώ σε κάποιον τοπικά προχωρημένο όγκο του ορθού να πρέπει να προηγηθεί προεγχειρητική συνδυασμένη ακτινοθεραπεία και χημειοθεραπεία ακολουθούμενη από χειρουργείο. Για το λόγο αυτό η αντιμετώπιση των ασθενών με καρκίνο του παχέος εντέρου θα πρέπει να γίνεται από ομάδα γιατρών διαφόρων ειδικοτήτων, στο πλαίσιο ενός ογκολογικού συμβουλίου (MultiDisciplinary Team, MDT).

Οι κύριες ιατρικές ειδικότητες που ασχολούνται με τον καρκίνο του παχέος εντέρου είναι ο γαστρεντερολόγος, ο γενικός χειρουργός, ο παθολόγος ογκολόγος και ο ακτινοθεραπευτής ογκολόγος.

Η θεραπεία ανάλογα με το στάδιο


Στάδιο 1

Στο στάδιο αυτό ο καρκίνος μπορεί να αφαιρεθεί κατά κανόνα με χειρουργική επέμβαση. Οι συγκεκριμένοι ασθενείς συνήθως δεν χρειάζονται περαιτέρω θεραπεία πλην του χειρουργείου.

Στάδιο 2

Οι ασθενείς με σταδίο 2 αντιμετωπίζονται αρχικά με χειρουργική επέμβαση και στη συνέχεια συχνά προστίθεται χημειοθεραπεία. Η απόφαση αυτή  για τη χημειοθεραπεία παίρνεται λαμβάνοντας υπόψη τον κίνδυνο υποτροπής του καρκίνου (επανεμφάνισης). Ο κίνδυνος αυτός υπολογίζεται βάσει ορισμένων χαρακτηριστικών του όγκου (διαστάσεις, κατάσταση λεμφαδένων, ιστολογική εξέταση, μοριακές εξετάσεις, κλπ).

Στάδιο 3

Οι ασθενείς με στάδιο 3 καρκίνο έχουν αυτό που ονομάζουμε τοπικά προχωρημένο καρκίνο του παχέος εντέρου. Δηλαδή ο καρκίνος έχει επεκταθεί τοπικά, χωρίς να έχει κάνει ωστόσο απομακρυσμένες μεταστάσεις. Στην περίπτωση αυτή υπάρχει σημαντικός κίνδυνος επανεμφάνισης του καρκίνου μετά το χειρουργείο. Γι’ αυτό χορηγείται κατά κανόνα μετεγχειρητική χημειοθεραπεία.

Στάδιο 4

Στο στάδιο 4 ο καρκίνος του παχέος εντέρου έχει εξαπλωθεί σε άλλα όργανα πέραν της αρχικής εντόπισης στο έντερο. Τέτοια όργανα είναι το ήπαρ, οι πνεύμονες, τα οστά, κλπ. Τις περισσότερες φορές δεν είναι δυνατό να ιαθεί κάποιος με στάδιο 4 καρκίνο του παχέος εντέρους. Ωστόσο οι διάφορες θεραπείες είναι ανακόψουν την εξέλιξη της νόσου για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Χειρουργική θεραπεία


Για το κόλο

Κολεκτομή

Η χειρουργική για θεραπεία για τον καρκίνο του κόλου (του παχέος εντέρου) περιλαμβάνει διάφορες επεμβάσεις, αναλόγως με την εντόπιση του όγκου. Έτσι αν για παράδειγμα ο όγκος εντοπίζεται στο δεξιό κόλο (ανιόν κόλο) η επέμβαση λέγεται δεξιά κολεκτομή. Αν εντοπίζεται στο εγκάρσιο τμήμα του παχέος εντέρου, εγκαρσιεκτομή. Αν πρόκειται να αφαιρεθεί όλο το τμήμα του παχέος εντέρου, τότε μιλάμε για υφολική ή ολική κολεκτομή. Ο αρμόδιος για να σας εξηγήσει το είδος της επέμβασης στο οποίο θα υποβληθείτε αλλά και το τι επίδραση θα έχει η επέμβαση στη ζωή σας είναι ο χειρουργός σας.

Για το ορθό


Όσον αφορά στις επεμβάσεις του ορθού, αυτές περιλαμβάνουν την χαμηλή και πολύ χαμηλή πρόσθα εκτομή του ορθού καθώς επίσης και την κοιλιοπερινεϊκή εκτομή. Αυτό

Χαμηλή πρόσθια εκτομή (Low Anterior Resection, LAR)

Οι περισσότεροι όγκοι του ορθού που εντοπίζονται στο ανώτερο τμήμα του, κοντά δηλαδή στην περιοχή που το ορθό ενώνεται με το σιγμοειδές, μπορούν ν’ αφαιρεθούν χειρουργικά με μία τεχνική που λέγεται «χαμηλή πρόσθια εκτομή» (Low Anterior Resection, LAR). Στη συγκεκριμένη επέμβαση αφαιρείται το τμήμα του ορθού που φέρει τον όγκο και στη συνέχεια το κόλον συνδέεται με το εναπομείναν τμήμα του ορθού. Το πλεονέκτημα της συγκεκριμένης επέμβασης είναι πως ο ασθενής ενεργείται φυσιολογικά, χωρίς την παρουσία κολοστομίας (το λεγόμενο «σακουλάκι» στην κοιλιά).

Πολύ Χαμηλή πρόσθια εκτομή (Ultra-low Anterior Resection)

Όπως δηλώνει και η ονομασία της μεθόδου, γίνεται εκτομή του όγκου και αναστόμωση (δηλαδή επανένωση) του εντέρου πολύ χαμηλά, πολύ κοντά στον πρωκτό. Στην περίπτωση αυτή ο ασθενής ενεργείται φυσιολογικά και δεν δημιουργείται παρά φύση έδρα (το λεγόμενο «σακουλάκι» στην κοιλιά).

Κοιλιοπερινεϊκή εκτομή (Abdominal Perineal Resection, APR)

Η συγκεκριμένη επέμβαση εφαρμόζεται όταν ο όγκος εντοπίζεται στον κατώτερο τμήμα του ορθού, πολύ κοντά στον πρωκτό. Στην περίπτωση αυτή δεν είναι δυνατή η εκτομή του όγκου και η αναστόμωση (δηλαδή η επανένωση) του υπόλοιπου τμήματος του ορθού με τον πρωκτό. Κατά συνέπεια τόσο ο όγκος όσο και ο πρωκτός αφαιρούνται χειρουργικά και ο ασθενής αφοδεύει διαμέσου της κολοστομίας.

Χημειοθεραπεία


Η χημειοθεραπεία περιλαμβάνει τη χρήση ουσιών που εμποδίζουν την ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων. Σε αντίθεση με τις άλλες δύο θεραπείες, το χειρουργείο και την ακτινοθεραπεία, τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα κυκλοφορούν σε όλο το σώμα και όχι μόνο τοπικά.

Στάδιο 1

Η χημειοθεραπεία συνήθως δεν είναι απραίτητη για τον καρκίνο παχέος εντέρου σταδίου 1, δηλαδή για όγκους που διηθούν έως και τμήμα του μυϊκού χιτώνα, χωρίς να έχουν κάνει μεταστάσεις στους γειτονικούς λεμφαδένες.

Στάδιο 2

Ο καρκίνος σταδίου 2 διαχωρίζεται σε δύο «ομάδες κινδύνουν», χαμηλού και υψηλού. Στην κατηγορία «υψηλού κινδύνου» κατατάσσονται οι ασθενείς με όγκους Τ4, υψηλού βαθμού κακοήθειας δηλαδή βιολογικά επιθετικούς όγκους, διηθήσεις λεμφαγγείων και νεύρων, εντερική απόφραξη (ειλεός), διάτρηση του εντέρου και θετικά χειρουργικά όρια (δηλαδή παρουσία καρκινικών κυττάρων στο σημείο που έκοψε ο χειρουργός το έντερο). Επίσης ασθενείς στους οποίους έγινε αφαίρεση λιγότερων από 12 λεμφαδένων κατά το χειρουργείο. Οι ασθενείς των οποίων οι όγκοι φέρουν τα ανωτέρω χαρακτηριστικά πρέπει να υποβληθούν σε χημειοθεραπεία όπως και αυτοί με όγκους σταδίου 3.

Στάδιο 3

Οι ασθενείς με καρκίνο παχέος εντέρου σταδίου 3 πρέπει οπωσδήποτε να λάβουν χημειοθεραπεία εφόσον δεν έχουν άλλα προβλήματα υγείας που εμποδίζουν την ασφαλή χορήγηση της χημειοθεραπείας.

Στάδιο 4

Οι ασθενείς με καρκίνο παχέος εντέρου σταδίου 4 μπορούν να λάβουν χημειοθεραπεία.

Ακτινοθεραπεία


Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιεί υψηλής ενέργειας ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία για να καταστρέψει τα καρκινικά κύτταρα (για περισσότερες πληροφορίες επισκεφτείτε το άρθρο για το πώς δρα η ακτινοθεραπεία). Όταν συνδυάζεται με χημειοθεραπεία ονομάζεται χημειο-ακτινοθεραπεία ή ακτινο-χημειοθεραπεία.

Για τον καρκίνο του κόλου, ο ρόλος της ακτινοθεραπείας είναι κάπως περιορισμένος. Μπορεί, όμως, να χρησιμοποιηθεί στις εξής περιπτώσεις:

  1. Μετά το χειρουργείο, αν ο όγκος ήταν προσκολλημένος σε κάποιο εσωτερικό όργανο και ο χειρουργός δεν είναι σίγουρος ότι αφαιρέθηκε όλη η βλάβη. Συνήθως ο χειρουργός τοποθετεί ορισμένα μεταλλικά clips στην περιοχή, ώστε ο ακτινοθεραπευτής να μπορεί να στοχεύσει με ακρίβεια τη συγκεκριμένη περιοχή.
  2. Ως ανακουφιστική θεραπεία, αν η νόσος έχει επεκταθεί σε άλλες περιοχές του σώματος, όπως τα οστά ή ο εγκέφαλος. Για την ακτινοθεραπεία εγκεφάλου μπορείτε να μεταβείτε στο αντίστοιχο άρθρο, όπως επίσης και για την αντιμετώπιση των οστικών μεταστάσεων.

Για τον καρκίνο του ορθού, η ακτινοθεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί στις εξής περιπτώσεις:

  1. Πριν από το χειρουργείο, ως προ-εγχειρητική θεραπεία, σε συνδυασμό συνήθως με χημειοθεραπεία. Ο στόχος της συνδυασμένης ακτινο/χημειοθεραπείας είναι να μειωθεί ο όγκος και παράλληλα η πιθανότητα να ξανα-εμφανιστεί μετά το χειρουργείο. Δηλαδή να μειώσει την πιθανότητα της τοπικής υποτροπής.
  2. Μετά το χειρουργείο, ως μετεγχειρητική θεραπεία, σε συνδυασμό συνήθως με χημειοθεραπεία, όταν ο όγκος ήταν τοπικά προχωρημένος, δηλαδή είτε είχε διασπάσει το τοίχωμα του ορθού είτε είχε κάνει μετάσταση στους γειτονικούς λεμφαδένες. Η μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία δίνεται μόνο εάν το άτομο δεν είχε υποβληθεί σε προεγχειρητική ακτινοθεραπεία.
  3. Ως ριζική θεραπεία, όταν ο ασθενής δεν είναι σε θέση να χειρουργηθεί λόγω άλλων προβλημάτων υγείας. Στην περίπτωση αυτή η ακτινοθεραπεία χορηγείται ως μόνη θεραπεία ή σε συνεδυασμό με χημειοθεραπεία, εφόσον το επιτρέπει η κατάσταση της υγείας του/της ασθενούς.
  4. Ως ανακουφιστική θεραπεία, αν η νόσος έχει επεκταθεί σε άλλες περιοχές του σώματος, όπως τα οστά ή ο εγκέφαλος.
Share