Ογκολογία

Ένας διαδικτυακός τόπος για την ογκολογία

Ναυτία και έμετος από χημειοθεραπεία

Προβλήματα που προκαλούνται από τη ναυτία και τον έμετο


Η ναυτία και ο έμετος είναι ίσως οι πιο γνωστές παρενέργειες της χημειοθεραπείας και μεταξύ των πλέον δυσάρεστων εμπειριών που βιώνει ένας ογκολογικός ασθενής από τη θεραπεία του. Η αντιμετώπιση της ναυτίας και του εμέτου είναι ιδιαίτερα σημαντική, διότι επιφέρουν σοβαρά σωματικά και ψυχολογικά προβλήματα.

Στα πρώτα περιλαμβάνονται η αφυδάτωση, οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές, η απώλεια βάρους, η πνευμονία από εισρόφηση, κλπ. Ενώ στα ψυχολογικά το άγχος, ο φόβος, η αναμνηστική ναυτία και έμετος (ο ασθενής και μόνο στην ανάμνηση της εμπειρίας του βιώνει ναυτία ή κάνει έμετο), κακή συμμόρφωση του ασθενούς στη θεραπεία, εκ των πραγμάτων μείωση της δόσης των φαρμάκων, κλπ.

Αίτια εμέτου μη προκαλούμενα από χημειοθεραπεία


Υπάρχουν πολλά παθολογικά αίτια τα οποία δεν σχετίζονται άμεσα με τη δράση με της χημειοθεραπείας. Τέτοια είναι για παράδειγμα η εντερική απόφραξη (ειλεός), η ηπατίτιδα, οι λοιμώξεις, ο πόνος (και τα οπιούχα που χορηγούνται για την αντιμετώπισή του), η ουραιμία (αύξηση της ουρίας του αίματος σε νεφρική ανεπάρκεια), η υπερασβεστιαιμία (αύξηση του ασβεστίου στο αίμα), η διαβητική κετοξέωση σε σακχαρο-διαβητικούς ογκολογικούς ασθενείς, η ενδοκράνια υπέρταση (π.χ. σε χωροκατακτητικές εξεργασίες του εγκεφαλου), η κακοήθης αρτηριακη υπέρταση, οι διαταραχές της αίθουσας (οργάνου της ισορροπίας μέσα στο αυτί), κλπ.

Μορφές ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία


Σε γενικές γραμμές υπάρχουν τρία είδη εμέτου που μπορεί να προκληθούν από τη χημειοθεραπεία:

  1. O άμεσος ή οξύς έμετος, ο οποίος παρουσιάζεται μέσα στις πρώτες 24 ώρες μετά τη χορήγηση του φαρμάκου (συνήθως όμως μεταξύ 90 λεπτών και 3 ωρών). Η κορύφωσή του συμβαίνει 2 έως 6 ώρες μετά το τέλος της χημειοθεραπείας και διαρκεί 12-16 ώρες. Η ένταση του είναι δοσοεξαρτώμενη (αυξάνεται με τη δόση του χορηγούμενου φαρμάκου).
  2. O όψιμος ή καθυστερημένος έμετος, ο οποίος παρουσιάζεται συνήθως μετά τις πρώτες 24 ώρες, διαρκεί έως και 7 ημέρες, ενώ το μέγιστο της έντασής του παρουσιάζεται τη 2η και την 3η ημέρα.
  3. O αναμνηστικός ή εξαρτώμενος ή προ-χημειοθεραπευτικός έμετος, ο οποίος συμβαίνει συνήθως πριν από την έναρξη της θεραπείας με τη σκέψη του νοσοκομείου ή κάποιο άλλο ερέθισμα που συνδέεται με τη θεραπεία ή τον χώρο όπου αυτή γίνεται. Σχετίζεται με ανεπαρκή έλεγχο της έμεσης σε προηγούμενες θεραπείες και πρόκειται για εξαρτημένο αντανακλαστικό. Διαρκεί μέρες έως και μήνες και η αντιμετώπισή του είναι δύσκολη όταν αναπτυχθεί. Γι’ αυτό το λόγο η πρόληψή του είναι πολύ πιο σημαντική από τη θεραπεία του.

Από τι εξαρτάται η εμφάνιση ναυτίας – εμέτου στη χημειοθεραπεία;


Από το φάρμακο
Δεν έχουν όλα τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα την ίδια εμετογόνο, όπως λέμε, δράση. Δηλαδή δεν έχουν την ίδια πιθανότητα να προκαλέσουν ναυτία ή έμετο. Διακρίνονται σε υψηλής, μέτριας και χαμηλής εμετογόνου δυναμικού. Για παράδειγμα, η υδροξυουρία έχει χαμηλή εμετογόνο δράση, ενώ η σισπλατίνη ιδιαιτέρως υψηλή. Πολύ συχνά στην ογκολογία χρησιμοποιούνται περισσότερα από 1 φάρμακα, σε συνδυασμούς, για ν’αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της θεραπείας και να αποφευχθεί η ανάπτυξη αντοχής από τα καρκινικά κύτταρα. Εύλογα, η συγχορήγηση πολλών εμετογόνων φαρμάκων καθιστά το συνδυασμό εξόχως εμετογόνο.

Από τον ασθενή
Εκτός από τη φύση του χημειοθεραπευτικού, καθοριστικό ρόλο στο αν ένας ασθενής θ’ αναπτύξει ναυτία ή έμετο από τη χημειοθεραπεία, παίζει ο ίδιος ο ασθενής. Η ηλικία, το φύλο (οι γυναίκες λιγότερο ανθεκτικές), η χρόνια χρήση αλκοόλ (οι χρήστες περισσότερο ανθεκτικοί), κλπ.

Φάρμακα για την πρόληψη και αντιμετώπιση της έμεσης από χημειοθεραπεία


Η επιλογή της αντι-εμετικής αγωγής για κάθε ασθενή εξαρτάται από το είδος του χημειοθεραπευτικού σχήματος που λαμβάνει και από το ιατρικό ιστορικό του. Σε γενικές γραμμές, για την αντιμετώπιση της ναυτίας και του εμέτου χρησιμοποιούνται οι εξής ομάδες φαρμάκων:

  • Παράγωγα των βενζαμιδών. Στην κατηγορία αυτή ανήκει η μετοκλοπραμίδη. Είναι από πρώτα χρησιμοποιηθέντα αντιεμετικά. Ελλείψει άλλων πιο αποτελεσματικών θεραπειών, κατά το παρελθόν, χορηγούνταν υψηλές δόσεις μετοκλοπραμίδης με αποτέλεσμα την εκδήλωση εξωπυραμιδικών ανεπιθύμητων παρενεργειών.
  • Αντιισταμινικά. Στην κατηγορία αυτή ανήκει η διφαινυδραμίνη.
  • Κορτικοστεροειδή. Εδώ ανήκουν η μεθυλπρεδνιζολόνη και η δεξαμεθαζόνη.
  • Ανταγωνιστές 5-ΗΤ-3 υποδοχέων (ανταγωνιστές υποδοχέων σεροτονίνης). Σήμερα αποτελούν τα κυριότερα χρησιμοποιούμενα αντιεμετικά. Στην 1η γενιά ανταγωνιστών συμπεριλαμβάνονται η ονδανσετρόνη και η γρανισετρόνη που μπορεί να χορηγηθούν από το στόμα ή ενδοφλέβια, ενώ στη 2η γενιά ανταγωνιστών ανήκει η παλονοσετρόνη που χορηγείται ενδοφλέβια. Δρουν σε επίπεδο κεντρικού νευρικού συστήματος (στο κέντρο του εμετού στον εγκέφαλο), και τον «ξεγελούν» όπως (χονδρικά) τα οπιοειδή «ξεγελούν» τον εγκέφαλο για τον πόνο.
  • Ανταγωνιστές των υποδοχέων της νευροκινίνης-1 (ΝΚ1). Στην κατηγορία αυτή ανήκει η απρεπιτάντη. Χορηγείται για την οξεία και την όψιμη έμεση από χημειοθεραπεία.
  • Βουτυροφαινόνες. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν η δροπεριδόλη, η αλοπεριδόλη και η δομπεριδόνη.

Όπως συνδυάζονται χημειοθεραπευτικά φάρμακα για ν’ αυξηθεί η αποτελεσματικότητά τους, έτσι συνδυάζονται και τα αντιεμετικά για να ενισχυθεί η δράση τους. Είναι σύνηθες π.χ. ένας ασθενής να λάβει δεξαμεθαζόνη-παλονοσετρόνη-απρεπιτάντη για ένα χημειοθεραπευτικό σχήμα υψηλού εμετογόνου δυναμικού.

Πριν την έναρξη της θεραπείας, έχει προβλεφθεί η χορήγηση αντιεμετικού, με σκοπό τη μείωση στο ελάχιστο αυτών των παρενεργειών. Επίσης ο θεράπων ιατρός θα συνταγογραφήσει αντιεμετικά και για τις επόμενες μέρες από τη θεραπεία (για την αντιμετώπιση της όψιμης έμεσης).

Εμπειρικές συμβουλές που πιθανώς σας βοηθήσουν


  1. Ακολουθείστε πιστά την αντιεμετική αγωγή που σας έχει συνταγογραφήσει ο θεράπων ιατρός σας, ακόμη κι αν δεν νιώθετε ναυτία ή τάση για έμετο. Όπως είπαμε ορισμένα χημειοθεραπευτικά προκαλούν όψιμη (καθυστερημένη) έμεση μετά από ημέρες.
  2. Προτιμήστε μικρά και συχνά γεύματα κατά τη διάρκεια της ημέρας, αποφεύγοντας τα βαριά, λιπαρά και με πολλά μπαχαρικά φαγητά, τα οποία πέπτονται δύσκολα.
  3. Mετά από κάθε έμετο, προβείτε σε σχολαστικό καθαρισμό του στόματος, ώστε να μην παραμείνει η έντονη οσμή και γεύση των γαστρικών υγρών, που μπορεί να διατηρήσουν την ναυτία, ενώ παράλληλα μπορεί να προκαλέσουν φθορά στα δόντια σας.
  4. Εάν μπορεί στην οικογένεια να σας μαγειρέψει κάποιο άλλο μέλος, αποφύγετέ το. Οι έντονες μυρωδιές του φαγητού κατά την προετοιμασία του μπορεί να σας προκαλέσουν ναυτία.
  5. Εάν κάνετε εμετό, φροντίστε να παίρνετε μικρές και συχνές ποσότητες υγρών για να μην αφυδατωθείτε.

Για οποιαδήποτε απορία ή πρόβλημα συμβουλευτείτε το θεράποντα ιατρό σας.

Βιβλιογραφία


Κλινική Ογκολογία, 1η έκδοση, ΕΕΠΟΕ.

Share