Ογκολογία

Ένας διαδικτυακός τόπος για την ογκολογία

Εγκεφαλικές μεταστάσεις

Τί είναι οι μεταστάσεις;


Όταν ένας όγκος εξαπλώνεται από την περιοχή του σώματος όπου είχε πρωτο-εμφανιστεί σε μία άλλη περιοχή του σώματος, αυτό ονομάζεται μετάσταση. Για να συμβεί αυτό πρέπει τα καρκινικά κύτταρα να αποσπαστούν από τον αρχικό όγκο, να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος, να ταξιδέψουν σε άλλες περιοχές του σώματος και να εγκατασταθούν εκεί.

Καλλιτεχνική άποψη του εγκεφάλου
Καλλιτεχνική άποψη του εγκεφάλου

Τι είναι ο αιματο-εγκεφαλικός φραγμός;


Ο αιματο-εγκεφαλικός φραγμός (ΑΕΦ) είναι ένας εξαιρετικά εκλεκτικός φυσικός, ανατομικός και λειτουργικός φραγμός μεταξύ του αίματος της κυκλοφορίας και του εγκεφάλου. Εκλεκτικός υπό την έννοια ότι αφήνει συγκεκριμένα μόνο μόρια να διέλθουν από το αίμα προς τον εγκέφαλο. Το νόημα της παρουσίας ενός τέτοιου φραγμού είναι η προστασία του εγκεφάλου από τυχόν τοξικές – βλαπτικές ουσίες που πιθανώς έχουν περάσει στην κυκλοφορία του αίματος.

Ο εν λόγω φραγμός αποτελείται από τα ενδοθηλιακά κύτταρα των αγγείων του εγκεφάλου τα οποία είναι στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους (tight junctions) με τέτοιο τρόπο ώστε να μην αφήνουν κενά. Επίσης στο σχηματισμό συμμετέχουν και κυτταρικές προσεκβολές των αστροκυττάρων. Ο ΑΕΦ επιτρέπει την παθητική διέλευση μορίων νερού, αερίων και λιποδιαλυτών μορίων, καθώς και την ενεργητική μεταφορά γλυκόζης και αμινοξέων που είναι απαραίτητα για την εύρρυθμη λειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Πώς σχετίζεται ο αιματο-εγκεφαλικός φραγμός με τις εγκεφαλικές μεταστάσεις;


Επειδή ακριβώς ο ΑΕΦ δεν επιτρέπει όλες τις χημικές ουσίες να περάσουν από το αίμα μέσα στον εγκέφαλο, είναι πιθανό ορισμένα από τα χημειοθεραπευτικά φάρμακα να μην περάσουν επίσης μέσα στον εγκέφαλο. Έτσι, τα καρκινικά κύτταρα βρίσκουν «καταφύγιο» μέσα στον εγκέφαλο, αφού εκεί η συγκέντρωση των χημειοθεραπευτικών φαρμάκων είναι χαμηλή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα σε ορισμένες περιπτώσεις ένας ασθενής να έχει ύφεση της νόσου στο υπόλοιπο σώμα, ενώ από την άλλη να εμφανίσει εγκεφαλικές μεταστάσεις. Υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις, όπως η τεμοζολομίδη, ένας χημειοθεραπευτικό φάρμακο που μπορεί να διεισδύσει στον εγκέφαλο και που χρησιμοποιείται για την θεραπεία των πρωτοπαθών όγκων του εγκεφάλου.

Συμπτώματα και σημεία εγκεφαλικών μεταστάσεων


Μερικές φορές οι ασθενείς με εγκεφαλικές μεταστάσεις μπορεί να μην έχουν κανένα σύμπτωμα ή σημείο ενδεικτικό ότι η πρωτοπαθής τους νόσος έχει κάνει μετάσταση στον εγκέφαλο. Στις περιπτώσεις αυτές οι μεταστάσεις διαγιγνώσκονται σε τυχαίο έλεγχο ρουτίνας κατά το follow-up.

Σε άλλες περιπτώσεις, όμως, μπορεί να υπάρχουν συμπτώματα ενδοκράνιας υπέρτασης όπως κεφαλαλγία, ναυτία, τάση για έμετο, διαταραχές της όρασης ή του επιπέδου συνείδησης. Μπορεί ακόμη η νόσος να εκδηλωθεί με διαταραχές της ομιλίας (π.χ. αφασία), μυική αδυναμία σε κάποιο άκρο του σώματος, διαταραχές στην ισορροπία, ακόμη και με αλλαγές στην συμπεριφορά. Σπανιότερα, μπορεί μια εγκεφαλική μετάσταση να εκδηλωθεί ως μία επιληπτική κρίση. Αυτό συμβαίνει όταν η βλάβη εντοπίζεται στον φλοιό του εγκεφάλου.

Διάγνωση εγκεφαλικών μεταστάσεων


Η διάγνωση των εγκεφαλικών μεταστάσεων γίνεται με τις σύγχρονες απεικονιστικές μεθόδους, όπως είναι η αξονική τομογραφία και η μαγνητική τομογραφία. Στην περίπτωση που ο ασθενής δεν έχει ακόμη διεγνωσθή με καρκίνο σε κάποια άλλη περιοχή του σώματος, τότε πιθανώς να χρειαστεί ιστολογική επιβεβαίωση πως αυτή η βλάβη που απεικονίζεται στον εγκέφαλο είναι κακοήθης. Αυτό γίνεται είτε με στερεοτακτική βιοψία είτε με ανοικτή κρανιοτομή. Αντίθετα, αν υπάρχει ήδη η διάγνωση του καρκίνου, τότε συνήθως αρκεί η ακτινολογική επιβεβαίωση της μετάστασης. Για παράδειγμα αν ένας ασθενής με καρκίνο του πνεύμονα έχει την παρακάτω απεικόνιση, θα θεωρηθεί πως αυτή αποτελεί μετάσταση στο έδαφος του καρκίνου του πνεύμονα.

Μαγνητική τομογραφία εγκεφαλικής μετάστασης.
Μαγνητική τομογραφία εγκεφαλικής μετάστασης. Πηγή: Surg Neurol Int 2011;2:84.

Θεραπεία των εγκεφαλικών μεταστάσεων


Η θεραπεία των εγκεφαλικών μεταστάσεων εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως τον αριθμό των εγκεφαλικών μεταστάσεων (μονήρης, λίγες ή πολλαπλές-διάσπαρτες), από τον έλεγχο της νόσου στο υπόλοιπο σώμα, από την γενικότερη κατάσταση της υγείας του ασθενούς, κλπ. Οι θεραπευτικές επιλογές που διαθέτουμε είναι οι εξής:

Α. Χειρουργική επέμβαση. Η χειρουργική εξαίρεση της μετάστασης μπορεί να εφαρμοσθεί όταν ο αριθμός των εγκεφαλικών μεταστάσεων είναι περιορισμένος (συνήθως 1 έως 3) και ο πρωτοπαθής όγκος (αυτός που βρίσκεται εκτός του κρανίου, π.χ. του πνεύμονα) είναι υπό έλεγχο.
Β. Ακτινοθεραπεία εγκεφάλου. Αν ο αριθμός των εγκεφαλικών μεταστάσεων είναι μεγάλος (διάχυτες) ή αν ο πρωτοπαθής όγκος δεν είναι υπό έλεγχο, τότε μπορεί να εφαρμοστεί ολοκράνια ακτινοθεραπεία εγκεφάλου. Ο αριθμός των συνεδριών κυμαίνεται συνήθως από 5 έως 10. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο για την ακτινοθεραπεία εγκεφάλου.
Γ. Χημειοθεραπεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις χημειοευαίσθητων όγκων έχει πιθανώς νόημα η χορήγηση και συστηματικής θεραπείας επιπλέον των τοπικών θεραπειών.
Δ. Συμπτωματική αντιμετώπιση. Εάν η κλινική κατάσταση του ασθενούς είναι κακή και το προσδόκιμο επιβίωσης μικρό, μπορεί να εφαρμοστεί απλώς συμπτωματική υποστηρικτική αγωγή με κορτικοστεροειδή που μειώνουν το οίδημα του εγκεφάλου και ανακουφίζουν από τα συμπτώματα, καθώς επίσης και με αντιεπιληπτικά εάν συνυπάρχει ιστορικό επιληπτικών κρίσεων.

Βιβλιογραφία


1. NCCN Guidelines Version 1.2015, Central Nervous System Cancers.

Share